Zengezur’un Batısının Ermenistan’a Verilmesi (Rusya, Gürcistan ve Azerbaycan Arşiv Belgeleri Işığında)

Dokuzuncu Türk Tarih Kongresinde, Türk Tarih Kurumu tarafından yayınlanan Dünya Tarihi adlı kitabın beşinci cildinden alınan makaleye göre;

10 Kasım 2020’de Cumhurbaşkanları İlham Aliyev, Vladimir Putin ve Başbakan Nikol Paşinyan tarafından imzalanan üçlü bildirinin 10. maddesinde şöyle yazılmaktadır: “Bölgedeki tüm ekonomik ve ulaşım bağlantılarının ablukası kaldırılıyor. Ermenistan, Azerbaycan’ın batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında ulaşım bağlantılarını sağlamalıdır.” Ulaşım, günümüzde Ermenistan’ın sınırları dahilində olan Batı Zengezur’dan geçmelidir. Soru şu: Tarih boyunca Azerbaycan Türklerine ait olan Zengezur’un Batısı hangi amaçlarla ve nasıl Ermenistan’a verildi? Bu sorunun cevabı bildiride verilecektir. Rusya, Gürcistan ve Azerbaycan arşivlerinin en güvenilir resmi belgeleri, Zengezur’un Batısının Türkiye’nin Türk dünyası ile kara bağlantısını kesmek için Ermenistan’a verildiğini kanıtlıyor. Azerbaycan Komünist (Bolşevik) Partisi Merkez Komitesi Siyasi Bürosu ve Rusya Komünist (Bolşevik) Partisi Kafkas Bürosu üyelerinin 4 Kasım 1920’de Bakü’de yaptıkları ortak toplantıda Zengezur’un Ermenistan’a verilmesi konusu tartışılırken siyasi büro üyeleri, bunun siyasi ve stratejik açıdan yararlı olmadığını, ancak acil bir durumda yapılabileceği görüşünü dile getirdiler. O zaman Ermenistan henüz Sovyetleştirilmemişti. Zengezur’u Ermenistan’a verilme teklifi nin Azerbaycan’dan gelmesi önerildi. Neriman Nerimanov’a siyasi büro üyelerinin Zengezur hakkındaki görüşlerinin gerekçelerini toplama talimatı verildi. 16 Kasım’da Stalin, Vladikavkaz’dan Lenin’e şifreli bir telgrafta şunları yazıyordu: “Bakü üç taraftan tehdit edilebilir… İkinci tehdit Türkiye’den. Türkiye Ermenistan’da kalırsa, Azerbaycan ile ortak bir sınır kazanacaktır. Bu tehdidi ortadan kaldırmak için mevcut koşulları kullanarak Ermenistan’ı Sovyetleştirmek, Türkiye ve Azerbaycan’ın arasında ermeni tampon bölgesi oluşturmak gerekiyor …”. Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi Siyasi ve Organizasyon Bürosunun 30 Kasım’daki toplantısında Ermenistan ile ilişkiler tartışıldı, sonuçta Zengezur hakkında şu karar alındı: “Sovyet Azerbaycan’ı ile Sovyet Ermenistan’ı arasında sınır yoktur; Zengezur … Ermenistan’a geçiyor … Nerimanov’a bu kararı hazırlaması talimatı verilsin.” N.Nerimanov, Bakü Sovyeti’nin 1 Aralık’taki resmi toplantısında yaptığı konuşmada, Zengezur’un Ermenistan’a devredildiğini belirtti: “Zangezur toprakları… Sovyet Ermenistan’ının bölünmez bir parçasıdır. … Zengezur topraklarındaki tüm askeri operasyonlar durduruluyor; Sovyet Azerbaycan birlikleri buradan çekiliyor.” Dönemin Taşnak gazetesi “Aşhatavor” (“İşçi”), açıklamayı yayınlama emrinin Moskova’dan geldiğini yazdı: “Moskova’dan gelen emire göre, Azerbaycan’ın Zengezur’dan çekilmesini memnuniyetle karşılıyoruz.” Böylece Zengezur’un Batısı Ermenistan’a verilmiş, Türkiye’nin Azerbaycan ve Türk dünyası ile kara ilişkileri kesilmiştir.

Bu makelenin tamamını bağlantıya tıklayıp indirebilirsiniz.

https://ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2024/06/145-MusaQasimli.pdf