Beş haftalık yıkım: Orta Doğu’da hasarın boyutu hesaplanıyor.

50

Beş hafta süren savaş harekatında binlerce insan hayatını kaybetti; harekatta önemli altyapı tahrip edildi, askeri üsler hasar gördü ve binalar yerle bir edildi.

ABD-İsrail ortak operasyonunun İran ve müttefiklerine karşı beşinci haftasında , bölge yaygın yıkımın şokunu yaşıyor.

İran’daki ağır sanayi kayıplarından Körfez’deki altyapı yıkımına ve Lübnan’daki kitlesel yer değiştirmeye kadar, hasarın boyutu çok büyük oldu.

İran

Askeri harekatın en ağır yükünü İran çekti.

ABD Başkanı Donald Trump, köprüleri ve enerji santrallerini hedef alarak ülkeyi “taş devrine geri döndürme” sözü verdi.

Analistlere göre, İsrail ve ABD güçlerinin sürekli bombardımanı sonrasında İran’ın füze saldırıları ilk hafta içinde yaklaşık %90 oranında azaldı.

İsrail, İran’ın 470 füze fırlatma rampasının yarısından fazlasını ve çeşitli silah üretim tesislerini imha ettiğini iddia ederken, ABD Donanması’nın da İran filosunun %90’ından fazlasını batırdığı öne sürülüyor.

Hedefli saldırılar, kritik öneme sahip altyapıyı yerle bir etti.

Karaj’ın merkezinde yapım aşamasında olan bir köprü yıkıldı ve 13 kişi hayatını kaybetti.

İsrail ayrıca, İran’ın en büyük çelik üreticisi ve yaklaşık 800 milyon dolarlık ihracattan sorumlu olan İsfahan’daki Mobarakeh Çelik Şirketi de dahil olmak üzere birçok büyük çelik fabrikasını hedef aldı. İsrailli yetkililer ayrıca İran’ın çelik üretiminin %70’inin aksadığını iddia etti.

31 Mart’ta İsrail, İran’ın en büyük ilaç firmalarından biri olan Tofigh Daru’ya, silah araştırmalarıyla bağlantılı kimyasallar transfer ettiği iddiasıyla bir saldırı düzenlediğini duyurdu; ancak bu iddiaya dair herhangi bir kanıt sunulmadı.

Tahran’daki Şehid Beheshti ve Şerif üniversiteleri, Zencan’daki Hüseyinya Camii ve Tahran’daki bir sinagog da dahil olmak üzere eğitim ve dini mekanlar da hasar gördü. Demiryolu ağları da büyük zarara uğradı.

ABD-İsrail’in Haziran 2025 kampanyasıyla zaten büyük ölçüde sekteye uğrayan İran’ın nükleer programının daha da geriye gittiği bildiriliyor, ancak analistler değişimin belirleyici olmadığını söylüyor.

İnsan kaybı çok ağır oldu; İsrail, savaşın ilk günü olan 28 Şubat’ta, aralarında Yüksek Lider Ali Hamaney’in de bulunduğu 250’den fazla üst düzey İranlı yetkiliyi hedef aldığını iddia etti.

ABD merkezli insan hakları izleme örgütü HRANA, en az 244’ü çocuk olmak üzere 3.540 ölüm kaydetti.

Amerika Birleşik Devletleri

İran saldırıları, bölge genelindeki ABD üslerini ve varlıklarını hedef alarak, beş haftalık harekat boyunca on üç ABD personelinin ölümüne ve 300’den fazla kişinin yaralanmasına neden oldu.

Önceki çatışmalara kıyasla Amerikan kayıpları nispeten düşük olsa da, maddi ve finansal kayıplar ağır olmuştur.

Askeri analistler, İran’daki harekatın beş hafta içinde 22 ila 31 milyar dolar arasında bir maliyete yol açtığını tahmin ediyor; bu rakama Aralık ayından bu yana yapılan ileri konuşlandırmaların maliyeti de dahil.

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’ne göre, savaşın yol açtığı hasar en az 3,5 milyar dolara ulaştı ve bunun 1,4 milyar doları çatışmaların ilk altı gününde meydana geldi.

İran, misillemelerinin büyük bir bölümünü ABD’nin radar ve iletişim sistemlerine odakladı.

Yok edilen veya hasar gören varlıklar arasında Katar’daki El Udeid Hava Üssü’nde bulunan 1,1 milyar dolarlık bir radar, Suudi Arabistan’da bulunan 700 milyon dolarlık bir AWACS uçağı ve her biri 485 milyon dolar değerinde iki THAAD radar sistemi yer alıyordu.

ABD dört adet F-15E Strike Eagle, bir adet KC-135 tanker uçağı ve bir düzineden fazla Reaper insansız hava aracı kaybetti.

Hatta USS Gerald R. Ford uçak gemisi bile, gemide çıkan bir yangın sonrasında geçici olarak bakım için hizmetten çekildi.

Buna karşılık, Kuveyt’i özgürleştirmek için yapılan beş haftalık 1991 Körfez Savaşı harekatı sırasında yalnızca 14 ABD uçağı kaybedilmişti.

Analistler, çatışmada yüksek kullanım oranlarının ardından ABD’nin Tomahawk seyir füzeleri ve Patriot önleme füzeleri gibi hassas mühimmatlarda uzun vadeli kıtlıklarla karşı karşıya kalabileceği konusunda uyarıyor.

Lübnan

Lübnan, siviller açısından en ağır kayıplardan bazılarını yaşadı.

7 Nisan itibarıyla, aralarında 130 çocuğun da bulunduğu en az 1.503 kişi hayatını kaybetti, 4.800’den fazla kişi yaralandı ve yaklaşık 1,2 milyon kişi, yani ülke nüfusunun beşte biri, yerinden edildi.

Ölenler arasında üç gazeteci ve 56 acil durum çalışanı bulunuyor.

İsrail’in saldırıları Litani Nehri üzerindeki en az yedi köprüyü yıktı ve Güney Lübnan’ı ülkenin geri kalanından izole etti.

Güneyde ve Tyre gibi kıyı kentlerinde tüm konut blokları yerle bir edildi. Beyrut’un güney banliyöleri, konut binaları, oteller ve bankalar da dahil olmak üzere sürekli bombardımana maruz kaldı.

Tarım alanındaki kayıplar da çok büyük oldu; Lübnan’ın tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 22’sini oluşturan 49.564 hektar, özellikle zeytinlikler, narenciye bahçeleri ve muz plantasyonları yok oldu.

İsrail

İsrail, rakiplerine kıyasla çok daha az fiziksel kayıp vermiş olsa da, İran’ın füze ve insansız hava aracı saldırılarından yine de zarar görmüştür.

En az 33 kişi hayatını kaybetti ve yaklaşık 7.200 kişi yaralandı.

İsrail ve ABD yetkilileri hava savunma sistemlerinin gelen füzelerin yaklaşık %92’sini engellediğini söylese de, diğer füzeler kalkanı delmeyi başardı.

Ağır savaş başlığına sahip füzeler, Tel Aviv ve Hayfa’nın bazı bölgelerini doğrudan vurarak konutlara ve araçlara hasar verdi.

Körfez ülkeleri

Körfez bölgesinde de bu durumun olumsuz etkileri görüldü; onlarca kişi hayatını kaybetti ve sanayi alanında önemli aksaklıklar yaşandı.

Suudi Arabistan:  Ras Tanura petrol rafinerisine, Jubail sanayi kompleksine ve Riyad’daki ABD Büyükelçiliği içindeki CIA istasyonuna düzenlenen saldırılarda iki kişi öldü, 22 kişi yaralandı.

Bahreyn : Üç kişi hayatını kaybetti, 50’den fazla kişi yaralandı. Manama’nın Juffair bölgesindeki ABD Donanması Beşinci Filosu karargahı ağır hasar gördü; devlete ait Bapco Energies ve Aluminium Bahrain (Alba) şirketleri ise defalarca isabet aldı. Amazon Web Services’ın bir veri merkezi de düşen enkazdan zarar gördü.

Kuveyt : Yedi ölüm bildirildi. Mina el-Ahmadi rafinerisine ve Kuveyt Petrol Şirketi genel merkezine yapılan saldırıların ardından yangınlar çıktı. Kuveyt Uluslararası Havalimanı da saldırıya uğradı.

Katar : Hayati önem taşıyan Ras Laffan doğalgaz merkezine düzenlenen tekrarlanan saldırılarda 16 kişi yaralandı ve LNG üretim tesislerinde büyük hasar meydana geldi. Bölgedeki en büyük ABD askeri varlığına ev sahipliği yapan El Udeid Hava Üssü de birden fazla kez hedef alındı.

Birleşik Arap Emirlikleri : On iki ölüm ve 220’den fazla yaralanma bildirildi. Abu Dabi genelindeki petrol ve doğalgaz tesislerine yönelik çok sayıda saldırı düzenlendi ; dünyanın en büyük rafinerilerinden biri olan Ruwais rafineri kompleksi büyük hasar gördü.