Uluslararası raporlar Doğu Türkistan’daki zulmü ortaya serdi

İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch, Inc.), yayımladığı 2026 Dünya Raporu’nda, Çin yönetiminin başta Doğu Türkistan olmak üzere birçok bölgede sürdürdüğü sistematik insan hakları ihlallerine dikkat çekti.

Raporda, Çin rejiminin 2016 yılından bu yana Doğu Türkistan’da insanlığa karşı suçlar işlediği, Uygurların günlük yaşamlarının ve dini pratiklerinin “aşırılık” ve “terörizm” gerekçeleriyle kriminalize edildiği, toplumun cezalandırma ve zorla asimilasyon politikalarına maruz bırakıldığı vurgulandı.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Birleşmiş Milletler’in Doğu Türkistan’a ilişkin “tarihi raporunun” üzerinden üç yıl geçmiş olmasına rağmen Pekin’in bu ihlalleri inkâr etmeyi sürdürdüğünü ve eleştirenleri baskı altına aldığını belirtti. Raporda ayrıca, geçen yıl ekim ayında bir grup BM uzmanının, Uygur ve diğer halkların kültürel kimliklerini ifade etmelerinin dahi Çin tarafından suç sayılmasından derin kaygı duyduklarını açıkladıkları hatırlatıldı.

Rapora göre Çin yönetimi, Doğu Türkistan’daki durumu “normal” göstermek amacıyla 2022’den bu yana yurt dışındaki bazı Uygurlara son derece kısıtlı ziyaret izni verdi; bu kişilerin propaganda faaliyetlerine katılması şart koşuldu. Yine çok sınırlı sayıda Uygurun ağır denetim altında yurt dışına çıkmasına izin verildiği kaydedildi.

Zorla çalıştırma meselesine de geniş yer verilen raporda, devlet destekli “işgücü transferi” programları kapsamında Uygurların zorla çalıştırıldığı, elektronik ürünler, otomotiv, tekstil ve kritik minerallerin küresel tedarik zincirlerinin bu ihlallerle bağlantılı olduğu vurgulandı.

İnsan Hakları İzleme Örgütü ayrıca, Çin’in son bir yıl içinde Tibet ve Hong Kong’da da benzer biçimde ifade özgürlüğünü ve dini hakları bastırmayı sürdürdüğünü, insan hakları ihlallerinin ülke geneline yayıldığını belirtti.

İstiqlal TV Türkçe Yayın Koordinatörü Muhammed Ali ATAYURT “Bu rapor yeni bir şey söylemiyor; sadece yıllardır bildiğimiz gerçeği tekrar teyit ediyor: Doğu Türkistan’da bir halk sistematik biçimde kimliğinden koparılıyor. Dünya buna daha ne kadar sessiz kalacak?” Zorla çalıştırmayla üretilen ürünler raflarda rekor seviyede satılırken perde arkasında kültürel ve sistematik soykırım politikaları devam ediyor. Bunca zulüm ortada iken bunu görmezden gelen ülkelerde olabiliyor. Gelinen noktada Uluslararası toplum ise ‘endişe duyuyoruz’ cümlesine sıkışmış, zayıf olan çoğu taraf vicdanın değil çıkarın savunuculuğuna soyunmuştur. Ne mutlu ki hakkı konuşan, adaleti gözeten başı dik ülkelere, Çin’in borç tuzağına düşmemek için çırpınıyor. Buradan görebiliyoruz ki bu savaş ‘Hak ile Batılın savaşı’. Ancak sadece haklı olmak yetmiyor. Güçlü olmak ta lazım, Bunu birlik olarak başarabiliriz.”