Anasayfa EkonomiÇin’in yapay zeka alanındaki başarılarının, düşüşte olan borsasını neden kurtaramadığı

Çin’in yapay zeka alanındaki başarılarının, düşüşte olan borsasını neden kurtaramadığı

Yazar: Zirvem Gazetesi
0 Yorumlar 8 Dakika Oku

Çin’in yapay zeka alanındaki başarılarının önüne geçen kırılgan güven, düşük çip yatırımı ve politika belirsizliği nedeniyle CSI 300 endeksi %11 düşerken, Taipei ve Seul borsaları yükselişe geçti. Bu düşüşte CSI 300 endeksi de %11 oranında değer kaybetti. Taipei ve Seul borsaları ise yükselişte. Çin’in yapay zeka alanındaki başarılarının önüne geçen bu düşüşte, kırılgan güven, düşük çip yatırımı ve politika belirsizliği etkili oldu.

TOKYO – Çin hisse senetleri beş ayda Güney Kore’nin kaybettiği kadar değer kaybettiğinde, Pekin’in bir sorunu var demektir.

Mayıs ayından bu yana piyasa değerinde yaşanan 2,4 trilyon dolarlık düşüş, Kore’nin 2,25 trilyon dolarlık GSYİH’si ile Kanada’nın 2,49 trilyon dolarlık GSYİH’si arasında yer alıyor. Çin hisselerinin ayı piyasası bölgesine girmesini açıklayabilecek birçok faktör var, ancak en önemlilerinden biri tüketim ve gayrimenkulde uzun süredir devam eden düşüş. Yapay zeka ticaretinin sarsılmasıyla birlikte dış baskı da artıyor.

İşin ironik yanı, Çin yapay zeka inovasyon yarışını kazanmaya devam ederken, borsası bundan hiçbir fayda görmüyor. CSI 300 endeksi bu yıl %11 düşerken , Taipei ve Seul borsaları sırasıyla %59 ve %31 yükseldi .

Ocak 2025’teki “DeepSeek şoku”ndan bu yana, Çin laboratuvarları defalarca etkileyici sonuçlar ortaya koydu. Temmuz ayında Moonshot AI’nin Kimi K3’ünü piyasaya sürmesi, DeepSeek’in bir istisna olmadığını kanıtladı ve Stanford’un İnsan Merkezli Yapay Zeka Enstitüsü yakın zamanda Çin’in Amerika’nın liderliğini hızla aşındırdığı sonucuna vardı.

Johns Hopkins Üniversitesi İleri Uluslararası Çalışmalar Okulu’ndan (SAIS) Samm Sacks, ABD ve Çin modelleri arasındaki farkı “dar ve kırılgan” olarak nitelendiriyor.

Bu hafta DeepSeek yaklaşık 15 milyar dolar topladı ve Çin’in yıllardır en çok beklenen halka arzlarından birine zemin hazırladı. Ancak yapay zeka geliştiricileri MiniMax ve Z.AI’nin (Zhipu) hisseleri, daha fazla halka arzın gerçekleşme ihtimali varken her gün düşüş yaşıyor.

Şanghay, küresel yapay zeka patlamasından üç nedenden dolayı geri kalıyor. Birincisi, güven eksikliği: altı yıldır düşen emlak değerleri, rekor seviyelere yakın genç işsizliği ve deflasyon, hane halkları ve işletmeler üzerinde baskı oluşturuyor.

İkincisi, endeksin bileşimi. CSI 300’ün yapay zeka donanımına yönelik payı azken, Tayvan ve Güney Kore TSMC, Samsung ve SK Hynix gibi şirketlerle dolu. Büyük bir yapay zeka başarısı elde edemeyen Japonya bile küresel teknoloji rallisinden faydalanıyor.

Üçüncüsü ise düzenleyici ve jeopolitik belirsizlik. Xi Jinping’in 2020 sonlarından bu yana teknolojiye yönelik kısıtlamaları, Çin’e yabancı fonlar tarafından ” yatırım yapılamaz ” etiketi kazandırdı ve Nvidia’nınkiler de dahil olmak üzere gelişmiş çipler üzerindeki ABD ihracat kontrollerine ilişkin belirsizlik, Çin anakarasındaki değerlemeleri düşürüyor.

Pekin, kaotik bir teknoloji hissesi satış dalgasının ardından devlet destekli fonlar, sigorta şirketleri ve düzenleyicilerden oluşan “ulusal ekibini” yeniden harekete geçirdi. Bu stratejinin Şanghay hisselerini istikrara kavuşturmada başarılı olduğu biliniyor.

En ünlü müdahale, hisse senetlerinin haftalar içinde üçte bir oranında düştüğü 2015 yazında gerçekleşti. Pekin, devlet fonlarıyla, binlerce şirkette işlem askıya alınmasıyla, halka arzların dondurulmasıyla, anakara sakinlerinin evlerini teminat olarak göstermelerine izin veren kurallarla ve hatta vatansever hisse senedi alım kampanyalarıyla karşılık verdi. Ekip, 2018, 2021-22, 2023, Nisan 2025 gümrük vergisi şoku ve Temmuz 2026 teknoloji hisselerindeki satış dalgasında da tekrar göreve çağrıldı.

Ancak Bloomberg Intelligence’dan Rebecca Sin, “küresel hisse senetlerinde güvenilecek bir toparlanma olmadığı için, milli takımın son iki kurtarma operasyonuna kıyasla daha fazla alım yapması ve bunu daha uzun süre sürdürmesi gerekebilir” uyarısında bulunuyor. Yine de, piyasa desteği, ekonomik güveni yeniden tesis etmek için atılacak cesur adımların yerini tutamaz. 2027 yaklaşırken, yapısal reform işaretleri oldukça az.

Gayrimenkul krizi, genç işsizliği ve yerel yönetimlerin içler acısı mali durumu, zayıf hane halkı talebini daha da kötüleştiriyor . Finansman sorunu, hırslı taşra yetkililerini trendin üzerinde GSYİH büyümesi için ödüllendiren, ne kadar büyük olursa o kadar iyi olan bir teşvik yapısına dayanıyor.

İşte bu yüzden Çin’de hiçbir yere çıkmayan altı şeritli otoyollar, az sayıda uluslararası uçuşa ev sahipliği yapan havaalanları, rekor peşinde koşan gökdelenler, gereksiz yere büyük yatırımlar yapılan stadyumlar ve asla bitmeyebilecek apartman kompleksleri var.

Belediye yöneticileri bu ekonomik patlamayı, çoğunlukla bankalardan ve büyük ölçüde kayıt dışı olarak büyük miktarlarda borçlanarak, yerel yönetim finansman araçları (LGFV’ler) aracılığıyla finanse ettiler.

LGFV balonunun ortaya çıkması, Xi’nin tüketim odaklı büyüme çabalarını karmaşık hale getiriyor. Derecelendirme kuruluşlarının dikkatini çeken bu durum, yerel yönetimlerin girişimleri destekleme, verimliliği artırma ve gelirleri yükseltme yeteneklerini sınırlıyor.

Fitch’ten Davis Sun, 2028 “gizli borç olmaması” hedefini “çoğunlukla siyasi ve muhasebe açısından bir dönüm noktası” olarak nitelendiriyor ve bunun çoğu yerel yönetim finansman kuruluşunun mali açıdan bağımsız hale geldiği nokta olmadığını belirtiyor.

Bugünkü borçlanma, gayrimenkul sektöründeki sorunları çözmek için pek bir şey yapmayacak. Sadece cesur ve yaratıcı politikalar, kötü varlıkları geliştiricilerin bilançolarından çıkarabilir. Aynı şekilde, belediye maliyesini düzeltmeyecek, genç işsizliğini azaltmayacak, verimliliği artırmayacak veya yaşlanan nüfusun ve durgun doğum oranlarının yarattığı baskıyı hafifletmeyecektir.

Hane halkı servetinin yaklaşık %70’inin gayrimenkule bağlı olduğu düşünüldüğünde, piyasayı istikrara kavuşturmak, tüketici harcamalarını canlandırmak ve %5’lik büyümeyi sürdürmek için şarttır. Konut piyasasına destek sağlayacak ve 1,4 milyar insana iyimserlik için nedenler sunacak güvenilir önlemler alınmadığı takdirde, ekonomiyi olumsuz etkileyen “deflasyonist zihniyet” giderek daha da kötüleşecektir.

Son dönemdeki teşvikler, büyümeyi tekrar hedef aralığına taşıdı. Üçüncü çeyrek GSYİH’si yıllık bazda %4,5 artarak dokuz aylık rakamı %4,6’ya getirdi ( hedef %4,5-%5 idi) , bu artış büyük ölçüde ihracat ve fabrika faaliyetlerine bağlıydı.

Çin Halk Bankası, bir yıllık teminatlı ek kredi faiz oranını 25 baz puan düşürerek %1,5’e indirdi, kapsamını daha fazla altyapı yatırımını içerecek şekilde genişletti ve teknoloji, özel şirketler, çiftlikler ve küçük işletmeler için yeniden kredi kotalarını artırdı.

Ancak Uluslararası Para Fonu da dahil olmak üzere birçok kişi, Çin’in büyüme oranının 2027’de %4’e düşeceğini öngörüyor. IMF Asya ve Pasifik Departmanı Direktörü Krishna Srinivasan geçen hafta yaptığı açıklamada, mali desteğin “boyut ve kapsam olarak oldukça sınırlı” olduğunu söyledi.

Büyümenin büyük kısmının dış talepten kaynaklandığını belirten yetkili, bu nedenle yeniden dengelemenin “gerçekten gerçekleşmediğini” söyledi. Ekonominin yeniden canlanmasına kadar “çok daha fazla” mali teşvik çağrısında bulunan yetkili, emlak krizinin “çok uzun süredir devam ettiğini” ifade etti.

Diğer analistler de aynı fikirde. Moody’s’ten Elaine Xu, paketin kredi aktarımını mütevazı bir şekilde iyileştireceğini ancak “genel kredi talebini önemli ölçüde artırmasının veya gayrimenkul sektörünün zayıf seyrini değiştirmesinin olası olmadığını” söylüyor.

Hedefli finansman “tek başına özel sektör borçlanma talebini güçlendirmez
” ve bu yaklaşım “geniş tabanlı teşvik yerine finansal sistem aracılığıyla seçici gevşemeye yönelik bir tercihi” yansıtır.

ANZ Bank’tan Xing Zhaopeng, “mali görünümün istikrarlı olmaması nedeniyle toparlanmanın sağlam olmadığını” ve 2027’ye kadar aşağı yönlü risk bulunduğunu söylüyor. Oxford Economics’ten Sheana Yue ise konut piyasasındaki durgunluğun, daha güçlü sanayi faaliyetlerinden daha geniş ekonomiye olan yayılmayı sınırlamaya devam edeceğini belirtiyor.

Tüketiciye yönelik şirketler de bu durumu hissediyor. Nike geçen ay, gelirlerinin 2021’deki zirve noktasından %29 düşüşle 5,8 milyar dolara gerilediği Büyük Çin bölgesini gerekçe göstererek beklentilerini düşürdü. CEO Elliott Hill, toparlanmanın “zaman alacağını” söyledi.

Analistler, Xi’nin partisinin nihayet 2013’te verdiği “piyasa güçlerine belirleyici” bir rol verme sözünü yerine getirmesi gerektiğini söylüyor. Ancak Xi döneminde parti, reform konusunda aşırı vaatlerde bulunup yetersiz sonuçlar verme eğiliminde oldu.

Çin, hisse senedi ve tahvil piyasalarını yabancı yatırımcılara açtı ve devlet tahvillerini başlıca küresel endekslere ekledi; ancak Şanghay ve Shenzhen’e erişim, Çin şirketlerini küresel denetime hazır hale getirmek için gereken yerel reformların önüne geçiyor.

Çin daha önce de şüphecileri şaşırtmıştı. 1997’den beri analistler ve kısa pozisyon alanlar, borç kaynaklı bir çöküşün yaşanacağını defalarca tahmin etmişti, ancak bu çöküş hiç gerçekleşmedi. Yine de, bazı yerçekimi kanunları geçerlidir.

Gelişmekte olan ekonomiler, trilyonlarca dolarlık dış sermaye gelmeden önce güvenilir sermaye piyasaları kurmalıdır; bu da daha fazla şeffaflık, daha iyi kurumsal yönetim, kredi derecelendirme kuruluşları gibi güvenilir gözetim mekanizmaları ve daha güçlü bir finansal mimari anlamına gelir.

Xi yönetiminde ise Çin daha az şeffaf hale geldi ve medyası daha az özgürleşti. “Xi ekonomisi ” için sorun şu ki, Pekin yabancı paranın gelmesinden sonra dünya standartlarında bir finansal sistem kurmaya çalıştı. Oysa tam tersini yapması gerekiyor.

Yapılacaklar listesi uzun: daha dinamik sermaye piyasaları, daha düşük genç işsizliği, yerel yönetim borçlarıyla hesaplaşma, devlet işletmelerinin hakimiyetine sınırlamalar ve daha iyi şeffaflık.

Pekin ayrıca, hane halklarının tasarruftan harcamaya yönelmesini sağlamak için sosyal güvenlik ağlarını genişletmeli, Çin Halk Bankası’na daha fazla bağımsızlık tanımalı ve tamamen dönüştürülebilir bir yuan’a doğru ilerlemelidir.

Ancak Xi’nin son bir aydaki hamleleri, nedenlerden ziyade belirtilere odaklanıldığını gösteriyor. Açık deniz ticaret platformlarına yönelik kapsamlı baskı gerçekten gerekliyse, düzenleyicilerin bunun nedenini açıklaması ve küresel yatırımcılara partinin son beş yılın derslerini aldığını garanti etmesi gerekiyor.

Birçok küresel fon için, Alibaba’nın kurucu ortağı Jack Ma ile başlayan 2020 sonlarındaki internet platformlarına yönelik saldırı hala tutarlı bir gerekçeden yoksun. Bu çözülmemiş sorular şimdi Xi’nin sınır ötesi sermaye akışlarına ve yapay zeka mühendislerinin seyahatlerine getirdiği yeni kısıtlamaların üzerinde bir gölge gibi duruyor .

Daha fazla kontrol ve daha az açıklık, Xi’nin geçen Mayıs ayında ABD Başkanı Donald Trump ile birlikte Pekin’i ziyaret eden teknoloji CEO’larından oluşan gruba verdiği sözlerle bağdaştırmak zor ; o dönemde Şanghay borsaları yükselişteydi.

Yapay zekâ patlaması Asya’yı yeniden şekillendirirken, dünya Çin’i diğer taraftan izliyor. Son on yılda Çin, Asya’nın ekonomik saatini hızlandırdı. Şimdi yapay zekâ da Çin’in borsasına aynı etkiyi yapıyor ve Xi’nin uzun zamandır geciken reformları hızlandırmada hata yapma lüksü yok.

William Pesek’i X platformunda @WilliamPesek adresinden takip edin.

Ayrıca Bu Haberlerede Bakabilirsiniz